Sửa đổi Luật Thủ đô: Tạo không gian đổi mới để Hà Nội phát triển bứt phá

Bước đột phá trong xây dựng dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi)

Tại toạ đàm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy cho rằng, vấn đề phân cấp, phân quyền cho thành phố Hà Nội là bước đột phá đáng chú ý trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này. Bà Nguyễn Phương Thủy nêu, điều quan trọng không phải là số lượng bao nhiêu điều mà là phạm vi phân quyền: “Chúng tôi đánh giá, các nội dung phân quyền trong dự thảo Luật lần này tương đối bao quát và đã tập trung vào những lĩnh vực rất then chốt liên quan đến quản trị đô thị”.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhấn mạnh, có thể thấy rõ, thành phố Hà Nội được trao quyền chủ động trong 4 lĩnh vực:

Thứ nhất, về tổ chức bộ máy và nhân sự, thành phố có thể quyết định linh hoạt hơn về tổ chức các cơ quan thuộc chính quyền cấp thành phố cũng như các cơ sở; được quyền quy định, điều chỉnh các nội dung liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan; được linh hoạt hơn trong việc xác định biên chế, trong việc xác định vị trí việc làm cũng như có các cơ chế cán bộ phù hợp. Chính những điều này sẽ tạo điều kiện để Hà Nội có thể phát triển được đội ngũ công chức đủ năng lực, đủ động lực để làm việc.

Thứ hai, về thể chế và chính sách, thành phố Hà Nội không chỉ thực hiện theo các quy định chung của pháp luật mà còn được giao quyền để có thể ban hành các quy định, thậm chí khác hoặc chưa được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước cấp trên; tiến hành thí điểm một số cơ chế chính sách khác quy định của luật. Đây là một bước thay đổi rất lớn về mặt tư duy và tạo không gian đổi mới, sáng tạo để Hà Nội có thể phát triển một cách bứt phá.

Thứ ba, về quy hoạch và quản lý không gian đô thị, dự thảo Luật kế thừa các quy định của Nghị quyết số 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô. Theo đó, cho phép Hà Nội được xây dựng, quyết định và điều chỉnh các quy hoạch.

Trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng có các quy định liên quan đến việc quản lý không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian trên cao. Đây sẽ là chìa khóa để xử lý các vấn đề nóng của đô thị hiện nay như giao thông hay quá tải về hạ tầng hoặc giãn dân đô thị.

Thứ tư, về tài chính và đầu tư, dự thảo Luật đưa ra các cơ chế để Hà Nội được phép giữ lại một phần của phần tăng thu, chủ động quyết định các dự án lớn. Điều này sẽ giúp Hà Nội rút ngắn đáng kể các quy trình cũng như không bị phụ thuộc quá nhiều vào các tầng lớp trung gian ở cấp trên, sẽ giúp cho việc tăng tốc phát triển cũng như sử dụng nguồn lực một cách có hiệu quả.

“Tôi nghĩ rằng, điểm tích cực lớn nhất trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này là đẩy mạnh phân quyền kèm theo các quy định liên quan đến trách nhiệm. Đặc biệt, các quyết định mà thành phố đưa ra sẽ gần dân hơn, sát dân hơn, đáp ứng kịp thời các nhu cầu phát triển của Thủ đô. Cùng với các quy định về phân quyền, trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng đã có các quy định liên quan đến việc kiểm soát quyền lực. Theo đó, dự thảo Luật xây dựng các cơ chế kiểm soát đa tầng từ giám sát, kiểm tra của Quốc hội đến Chính phủ cũng như giám sát xã hội từ phía nhân dân. Các quy định liên quan đến công khai, minh bạch quy trình thủ tục cũng như trách nhiệm giải trình của các cơ quan thực thi chính sách” – bà Nguyễn Phương Thuỷ nhấn mạnh.

Thí điểm các cơ chế, chính sách mới

Dự thảo Luật có quy định trao quyền cho Hà Nội thí điểm các cơ chế, chính sách mới, thậm chí khác với một số quy định hiện hành trong hệ thống pháp luật, bà Nguyễn Phương Thủy cho rằng, đây là một điểm rất tiến bộ trong sửa đổi Luật lần này, thể hiện tư duy mới trong xây dựng và hoàn thiện thể chế; một cách tiếp cận hiện đại trong việc xây dựng chính sách, cho phép thử nghiệm giải pháp một cách có kiểm soát để có thể đánh giá về mặt thực tiễn nhằm rút kinh nghiệm rồi tiến hành hoàn thiện dần dần, thay vì phải chờ ban hành đầy đủ các pháp luật và thực hiện đồng loạt.

Hiện, đã có một số nghị quyết của Quốc hội cho phép thí điểm các cơ chế, chính sách đối với một số địa phương trong một số lĩnh vực cụ thể. Tuy nhiên, những nghị quyết này phải do Quốc hội ban hành. Do đó, thời gian ban hành cũng sẽ kéo dài hơn vì qua nhiều khâu, thủ tục. Quan trọng nhất, khi triển khai, nếu thấy có những vấn đề cần phải điều chỉnh sẽ phức tạp và điều này khiến cho các chính sách đôi khi không bảo đảm tính linh hoạt, không đáp ứng kịp thời những yêu cầu của thực tiễn.

Với thực tế của một đô thị như Hà Nội, luôn phải đối mặt với những vấn đề rất mới từ kinh tế tuần hoàn, kinh tế số, giao thông thông minh hay quản trị đô thị theo phương thức tiên tiến, hiện đại lại chưa có thực tiễn. Nhưng nếu áp dụng một cách cứng nhắc việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật như từ trước tới nay thì sẽ rất chậm, không theo kịp với thực tiễn; đồng thời sẽ bỏ lỡ nhiều cơ hội phát triển.

Cơ chế mới trong dự thảo Luật là trao quyền chủ động hơn cho Hà Nội trong việc tự quyết định những cơ chế, chính sách mang tính thí điểm, khác với quy định của luật hoặc là chưa được pháp luật quy định. Điều này sẽ rút ngắn thời gian để cho chính sách có thể đi vào thực tiễn và cho phép điều chỉnh kịp thời trong quá trình thực hiện, để nó gần với các yêu cầu phát triển, gần với thực tiễn diễn ra nhanh chóng và khó lường như thời gian vừa qua.

“Ý nghĩa cao nhất của việc này là tạo ra một không gian cho việc kiến tạo phát triển về mặt thể chế. Thành phố được chủ động thử nghiệm các mô hình kinh tế mới, mô hình quản trị mới trong phạm vi, không gian, thời gian được kiểm soát và nếu có hiệu quả thì có thể nhân rộng. Nếu có những vấn đề chưa thực sự phù hợp thì có thể điều chỉnh. Và nếu có rủi ro cũng có thể hạn chế được, thay vì áp dụng trên diện rộng. Từ đó sẽ giảm những chi phí cho việc thử và sai. Đây là quá trình bắt buộc phải trải qua trong quá trình phát triển. Với cách tiếp cận này, chúng ta hoàn toàn có thể hy vọng Hà Nội sẽ trở thành hình mẫu về thể chế cho cả nước” – bà Nguyễn Phương Thuỷ nêu.