Trao quyền mạnh hơn, phân cấp toàn diện, tối đa
Trình bày tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết việc xây dựng luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của thủ đô.
Đồng thời trao quyền mạnh hơn; phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền thủ đô gắn với nguồn lực thực hiện và trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình.
Trên cơ sở đó, dự án luật bổ sung quy định về thẩm quyền xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền thành phố Hà Nội; quy định về thí điểm cơ chế, chính sách nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới.
Lần sửa đổi này cũng bổ sung quy định về thu hồi đất để thực hiện các dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Đảng ủy Chính phủ, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố.
Ngoài ra, dự thảo quy định về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và loại hình kinh tế mới; bổ sung cơ chế xử lý vi phạm, loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý để xử lý các vi phạm khi tổ chức thi hành luật.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho hay để bảo đảm việc phân quyền mạnh nhưng vẫn giữ được kỷ cương, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên.
Theo thường trực ủy ban, quy định này chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù, hoặc cần thử nghiệm chính sách mới.
Đi kèm với đó cần quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này, bao gồm yêu cầu đánh giá tác động chính sách và tham vấn các cơ quan, tổ chức có liên quan.
Giúp Hà Nội tạo ra giá trị lớn hơn, làm cho "miếng bánh to hơn"
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho rằng việc thiết kế các chính sách ưu đãi, đặc thù cần hướng tới mục tiêu giúp Hà Nội tạo ra giá trị lớn hơn, làm cho "miếng bánh to hơn" và cả nước được hưởng nhiều hơn - chứ không phải ưu tiên riêng cho Hà Nội.
Từ thực tế ngân sách, ông Mãi dẫn số liệu trong 5 năm tới, tổng thu ngân sách bình quân mỗi năm khoảng hơn 3 triệu tỉ đồng.
Riêng Hà Nội và TP.HCM, mỗi năm dự kiến sớm đạt khoảng 1 triệu tỉ đồng/địa phương. Tức 2 địa phương đóng góp khoảng 2/3 ngân sách cả nước.
Vì vậy ông lưu ý cần xác định rõ nguyên tắc: các cơ chế đặc thù phải giúp thủ đô phát triển và đóng góp trở lại cho đất nước. Việc Hà Nội được hưởng lại nguồn lực cũng phải dựa trên phân chia hợp lý, nên xác định theo hướng "win-win".
Về liên kết vùng thủ đô, ông Mãi tha thiết quan tâm hai vùng động lực là Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ, để 2 vùng này đóng góp trên 60% GDP cả nước.
Ông đề xuất nên có một nghị quyết riêng của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về hai vùng này. Trong đó quy định rõ phạm vi, cơ chế vận hành và nguồn lực để phát huy đúng tiềm năng, qua đó gia tăng đóng góp cho nền kinh tế.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng luật không nên quy định quá chi tiết, mà cần xây dựng một khung, nguyên tắc chung. Trên cơ sở đó, Hà Nội có thể chủ động triển khai phù hợp thực tiễn.
Trong đó trọng tâm là trao thẩm quyền tối đa, bảo đảm quyền tự chủ toàn diện cho thủ đô, đồng thời tạo đột phá trong cải cách thủ tục hành chính, khắc phục tình trạng kéo dài, mở ra không gian sáng tạo cho quản trị đô thị đặc biệt.
Tuy nhiên ông lưu ý cần kiểm soát rủi ro như nguy cơ lạm quyền, hoặc xung đột pháp lý nếu quy định không rõ ràng.
Do đó cần thiết lập cơ chế "mở nhưng phải kiểm soát". Bên cạnh đó cần bổ sung nguyên tắc ưu tiên áp dụng nhưng phải bảo đảm công khai, minh bạch, lấy ý kiến nhân dân đối với các vấn đề quan trọng.
Về cơ chế tài chính, ngân sách, ông nhấn mạnh cần xây dựng khung đủ mạnh để tạo nguồn lực lớn, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng cao. Tuy nhiên cũng cần tính toán tính bền vững của nguồn thu, tránh phụ thuộc vào các nguồn không ổn định...
Mong muốn phân quyền triệt để cho thành phố
Tiếp thu ý kiến sau đó, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng mong muốn được phân quyền triệt để cho thành phố nhằm thực hiện nhiệm vụ, nhất là trong ban hành các quy định mới. Ông nói Hà Nội không mong muốn đứng ra ngoài hệ thống pháp lý của cả nước, mà mong có điều kiện thể hiện vai trò dẫn dắt trong xây dựng chính sách mới khi cơ quan Trung ương chưa kịp ban hành.
Chủ tịch Hà Nội cũng kiến nghị trong một số lĩnh vực đặc thù như y tế, giáo dục, xã hội, tiếp tục phân cấp, giao thẩm quyền, ủy quyền cho Hà Nội thành lập, quản lý các đơn vị sự nghiệp công lập. Về đội ngũ cán bộ, ông nói Hà Nội mong muốn được chủ động xây dựng định mức biên chế cho từng cơ quan để triển khai các nhiệm vụ.